Ik schreef eerder een hopelijk vermakelijke parabel over hoe de Nederlandse overheid “niet zo van de IT is”. Ook is er een follow-up met suggesties hoe je dit zou kunnen verbeteren.
Door mij (niet AI!) ingesproken audio versie van deze pagina: In dit stuk wil ik twee specifieke voorbeelden uitlichten hoe onmachtig de onze overheid is met IT, en ook hoe men dat niet erkent. En dat is erg, want dan los je ook nooit iets op.

Last week I attended the 9th E.DSO – EE-ISAC - ENCS – ENISA Cybersecurity Forum in Brussels. And as I had nothing to present, I tried to make myself useful by writing up an apparently well read live-blog (better version below!).
At this conference, hashtag #CyberGrids26, all relevant people were present. Regulators, European Commission, electricity generators, the organizations that transmit and distribute the power, vendors, researchers, standardization bodies: basically everyone.

Onlangs sprak ik op een bijeenkomst van het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI), Stichting Toekomstbeeld der Techniek (STT) en Netherlands Academy of Engineering (NAE) over digitale autonomie. Een mooi publiek van grotendeels technisch/wetenschappelijk opgeleide mensen. Er waren (naast mij) veel inspirerende sprekers & daardoor was er een goede discussie. Ook de pers had er aandacht voor.
Door mij (niet AI!) ingesproken audio versie van deze pagina: Aan het einde van de dag concludeerden we dat als er betere beslissingen genomen moeten worden in Den Haag en Brussel we verder moeten gaan dan onze rol als experts die, af en toe, als het zo uitkomt, geconsulteerd worden.

De afgelopen weken heeft de regering ons minstens viermaal, op schrift, uitgelegd dat er echt geen geld is voor digitale autonomie, of voor de nieuw op te richten Nederlandse Digitale Dienst die aan die autonomie zou kunnen gaan werken.
Volgens het coalitieakkoord en meer documenten wil men Nederland digitaal autonomer krijgen. Daar zijn warme woorden over gesproken, maar bij de uitkomst van het nieuwe Overheidsbrede Cloudbeleid bleek al dat het moeilijk ging worden.

Eerst de korte versie van mijn praatje onlangs bij de Open State Foundation: Openheid is helend, het is veel lastiger foute of kwalitatief slechte dingen te doen als iedereen mee kan kijken. Ondertussen gaat de openheid van de overheid drastisch achteruit, zowel door technische problemen als door ideologische overwegingen: men heeft er niet zoveel zin meer in. “Vind de informatie nog maar eens”. En dat is pijnlijk, omdat onze rechtsstaat recent danig aan het afkalven is.

As of this week, I’m suddenly seeing people dismiss points made in otherwise readable articles because Pangram says these were (partially) AI authored. I hate the origins and consequences of GenAI more than almost anyone. I can’t wait for the bubble to burst also. I presented in Amsterdam on how AI has killed my professional field.
AND YET.
If you discover that an opinion piece was authored with or by GenAI, by all means feel free not to engage with it.

De korte versie: De Nederlandse overheid “is niet (echt) van de IT”, en legt vrijwel altijd haar oor direct of indirect te luisteren bij een door big-tech gedomineerd ecosysteem om te bepalen wat te doen. En daardoor valt de keuze vrijwel altijd weer op Amerikaanse platformen, gerund door derden, onder Amerikaans (afluister)recht. En tegenwoordig ook vol met AI (of je nou wilt of niet).
Om weer grip op IT te krijgen, en een eigen en autonomer pad te kiezen, moet er een hoop veranderen.

Zondag 6 september mocht ik voor het Paradisodebat van Kunsten ‘92 de aftrap geven voor twee uur discussie over AI. Er is een uitstekende video-opname van het hele evenement (link naar mijn bijdrage). Ik ben de organisatie erg dankbaar voor de uitnodiging voor dit publiek te spreken.
Voor mij als nerd uit de tech scene was dit een heel fijn uitstapje, eens “gluren bij de buren”. Want daar word je altijd wijzer van.

In mijn vorige artikel schreef ik hoeveel de AIVD en MIVD nu al mogen. Inmiddels is het nieuwe wetsvoorstel gepubliceerd, en wat blijkt, men wil nog veel meer bevoegdheden, met veel minder toezicht.
Ik heb veel vragen gekregen wat nou het ergste is aan de nieuwe wet, maar het is in z’n geheel een totale uitholling van de rechtsstaat door een dienst die losgezongen is van de maatschappij en zelden of nooit naar zichzelf kijkt als de resultaten tegenvallen.

Deze vrijdag komt het kabinet met de nieuwe AIVD en MIVD wet. Wat daarin staat weten we niet, maar wel zeker is dat we er heel kritisch naar moeten gaan kijken. De diensten hebben recent de verkeerde mensen laten arresteren en kwamen ook met onjuiste informatie over de inval in Oekraïne. Ook bleek kort geleden dat men slordig om gaat met enorme bakken met data over ons allemaal. Ook het grootschalig afluisterprogramma blijkt nog erg weinig op te leveren, maar wel heel veel mensen af te luisteren, waarbij er ook nog weleens wat dingen gebeuren die mogelijk niet de bedoeling waren.

Recently I gave two presentations in quick succession to the Dutch Network of Government Service Providers and the Dutch Advisory Council for Science, Technology and Innovation about AI. In these two different and brief presentations, I hoped to share some insights that would be useful to the people currently at the helm, the people who can or must make decisions about AI policy. Many thanks to the NPD and AWTI for the invitations and the stimulating discussions!

Onlangs presenteerde ik kort na elkaar bij het Netwerk van Publieke Dienstverleners en bij de Adviesraad Wetenschap, Technologie en Innovatie over AI. In deze twee verschillende maar korte presentaties hoopte ik wat inzichten te delen die nuttig zijn voor mensen die nu aan het stuur zitten, mensen die keuzes kunnen of moeten maken over AI-beleid.
Dit artikel is gebaseerd op deze twee verschillende presentaties. De eerste bij NPD ging over de concrete uitdagingen voor bestuurders.

Gisteren 22 juli was ik in Met het Oog op Morgen, een programma waar ik al 40 jaar naar luister (ik was er heel vroeg bij), dus ik vond het heel bijzonder daar te zijn! En het was ook erg leuk. Goed voorbereid door de redactie sprak ik met Sheila Sitalsing over de recent “uitgebroken AI hack”. Ik sprak iets te veel door Sheila heen, waarvoor excuses. Maar, ik denk ook dat we een paar dingen hebben genoemd die je niet zo vaak hoort.

Het is inmiddels duidelijk dat zelfs maar deels Amerikaanse bedrijven met allerhande middelen gedwongen kunnen worden om onze data te overhandigen aan de Amerikaanse overheid.
Ook kan de dienstverlening gestaakt worden na een enkel briefje op Whitehouse.gov, wat zonder enige rechterlijke toetsing geplaatst kan worden.
Tegen deze beide dingen is met papier niets te doen. Geen speciale afspraak zal je redden uit dit probleem (dit ook volgens de Landsadvocaat).
Maar, er is dan soms nog de hoop om de data nog wel privé te houden met speciale encryptie.

Sinds 2024 run ik OpenTK, met als doel zo goed mogelijk te laten zien wat er in de Tweede Kamer allemaal gebeurt. En, om daar ook nuttige email-notificaties over te versturen.
OpenTK is begonnen omdat ik (vanuit de Internetwereld) ineens geconfronteerd werd met een wet die over DNS (mijn hobby) ging en over een paar dagen in stemming zou komen. Dat was heel erg schrikken en ik dacht, dat kan ons nooit meer gebeuren.

Gedonder op kantoor, de WC blijft maar lopen. En erger nog, hij trekt niet meer door. Strontvervelend!
In een beetje grote organisatie gaat er nu druk gebeld worden, maar met wat pech loopt dat niet soepel. Facilitair beheer meent dat het niet hun probleem is. We bellen de verhuurder, maar die zegt wel over de riolering te gaan, maar niet over de toiletten. Na een weekje driftig telefoneren, betrokkenheid van juridische zaken, en escaleren is uiteindelijk duidelijk wie erover gaat.

De Tweede Kamer is met reces, en de out of office replies vanuit de overheid beginnen indrukwekkende vormen aan te nemen. Kunnen ze in Amerika nog wat van leren.
Maar, er worden nog steeds dingen gepubliceerd, en het is opvallend hoeveel goeds er recent gezegd is over digitale autonomie.
De tl;dr is dat er een duidelijke wending zichtbaar is. Na een decennium van ontkenning publiceren allerhande stukken overheid nu ronkende teksten over digitale autonomie en staan die teksten ook vol goede voornemens en besluiten.

Gisteren deed ik op Mastodon live verslag van het kort geding van de aandeelhouders van Solvinity tegen de staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit. Gek genoeg zag ik in de rechtbank dingen die ik later in het nieuws niet of weinig vernam.
Pers en media waren in grote getale op komen draven, wat leidde tot de volgende artikelen:
AD: Nederlandse overheid wilde bedrijf achter DigiD niet zelf kopen, stelt Solvinity in rechtbank NRC: Met harde woorden vecht Solvinity, het bedrijf achter DigiD, het verbod op verkoop aan een Amerikaans bedrijf aan (kadolink, laat weten als ‘ie niet meer werkt) Nu.

Afgelopen 25 juni deed ik het openingspraatje van de Surf Privacy en Security Conferentie. Nou heb ik vaker over digitale autonomie gesproken, maar deze keer heb ik het nadrukkelijk meer over wat er nu moet gebeuren. Of zoals de titel zegt “en nu echt”. Ondanks dat ik nu letterlijk meer dan 50 praatjes over dit onderwerp heb gegeven had ik nog niet eerder de moeite genomen een goed transcript te maken.

Uit een vandaag verschenen onderzoeksrapport (PDF) blijkt dat de AIVD en MIVD slordig en soms onrechtmatig omgaan met bulkdatasets.
Bulkdatasets zijn grote bestanden vol data over vaak miljoenen willekeurige mensen, data die op een of andere manier in het bezit van de diensten gekomen is. Uit het rapport:
“De diensten kunnen bulkdatasets bijvoorbeeld verkrijgen van informanten, andere overheidsorganisaties, buitenlandse inlichtingendiensten, of tegen betaling van commerciële partijen. De diensten kunnen ook bijzondere bevoegdheden inzetten om bulkdatasets te verwerven.

Some time ago, I attended an event to discuss European digital autonomy and digital dependencies. I accepted the invitation without checking too carefully, and I belatedly found out that most of US big tech was invited as well, and would be presenting their thoughts.
Now, even in our gloriously digitally autonomous future, we’ll still be doing business with Microsoft, Google and Amazon. And it is fine if they have a role.

By now (happily) everyone wants to talk about digital autonomy, although some parties insist we talk about sovereignty. Fine.
tl;dr: The discussions on digital autonomy are now going round in circles. Civil society and think tanks want to contribute, and are well placed to do so. In this piece, I urge everyone to look further ahead, beyond legislation and talking about European values. The road to digital sovereignty is very long, and we need to make progress along that entire road, which includes things further afield than what we are discussing now.

Al een jaar of tien koken we thuis op gietijzeren pannen. Inmiddels voelt koken op een anti-aanbakpan voor mij als koken op plastic. De voordelen zijn verder evident. Ik heb in die tien jaar tijd nog geen pan hoeven vervangen, bijvoorbeeld. Teflon- en vergelijkbare pannen verliezen na verloop van tijd altijd een deel van hun anti-aanbak laag, en ik heb het idee dat je dan behoorlijk wat van die laag hebt opgegeten tegen die tijd.

Gisteren verscheen de brief waarmee de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat liet weten dat ze de overname van Solvinity door Kyndryl ging verbieden. Een forse cast mensen, waaronder 200.000 ondertekenaars van een petitie, hebben geholpen de zorgen over deze overname bovenop de stapel te krijgen. Ook heeft de nieuwe stichting The Firewall juridisch van zich laten horen. Ik schreef ook wat stukjes en mocht er in de Tweede Kamer over komen vertellen (en toen kwamen er zoveel mensen dat er vier overflowzalen nodig waren!

There is justified anger about governments relying on Palantir software. There are also calls to write replacement software, perhaps imbued with European values.
And I’d love for that to happen pronto, but first we need to understand a few things. It is not just the software.
Image by Mariia Shalabaieva on Unsplash
“Palantir is often called a data broker, a data miner, or a giant database of personal information. In reality, it’s none of these—but even former employees struggle to explain it” - Wired

De zorgen over digitale autonomie nemen toe, en steeds vaker krijg ik van (grote) organisaties de vraag: wat kunnen we NU doen?
Nou heb ik wel een lijstje, maar voor we beginnen, besef dat we 15 jaar lang alles naar Amerika hebben geschoffeld. Of, we hebben het uitbesteed, en DIE mensen stuurden het naar Amerika. 15 jaar is een lange tijd, en we zijn niet 1 2 3 weer “in vorm” om de zaken weer anders aan te pakken.

Yesterday I attended the first assembly of the Democratic Tech Alliance (DTA), which gathered in the European Parliament. Membership of the alliance includes European political groups like the Greens/EFA, the liberal/center right Renew Europe, the European People’s Party of Christian democratic, conservative and liberal-conservative persuasion and also the Progressive Alliance of Socialists and Democrats.
This is a broad, quite sane and actually impressive collection of political groups, which gives me some hope.

I had previously learned a lot from this book review by George Orwell, which is actually a lot more than a book review.
Recently I had cause to look it up again and found it had vanished from the searchable internet. With some sleuthing I have recovered a copy of the review from the internet archive.
Orwell’s review was first published in The Adelphi in January 1939. The review can also be found in its original (scanned) form, also on the internet archive.

“Alice laughed. ‘There’s no use trying,’ she said. ‘One can’t believe impossible things.’
I daresay you haven’t had much practice,’ said the Queen. ‘When I was your age, I always did it for half-an-hour a day. Why, sometimes I’ve believed as many as six impossible things before breakfast. – Through the looking-glass, Lewis Carrol
To stay sane, we have to accept that our climate is going completely haywire, but that it is ok to mostly ignore that since saving ourselves is apparently not cost-effective.

Je samenleving, overheid en maatschappij overlaten aan Amerikaanse servers komt met twee problemen:
Alles werkt alleen zolang ze het in Amerika goed vinden. Met een enkel briefje op Whitehouse.gov lig je uit hun cloud. Via minstens drie wetsinstrumenten gunt Amerika zich toegang tot onze data en communicatie, ook al staan de Microsoftservers in Europa. Dit is allemaal heel vervelend, en er is ook weinig aan te doen. Geen enkele “speciale” afspraak heft de realiteit van Amerikaanse wetgeving op.